Alp ÇAL Avukat / Arabulucu / Ortak
Hakan GÜNDEŞ Kıdemli Avukat
[email protected]
05 Kasım 2026
A-
A+
Giriş
İstanbul'da yakın dönemde etkili olan yoğun yağışların yol açtığı sel ve su baskınları, konutlar, iş yerleri ve araçlar başta olmak üzere çeşitli malvarlığı unsurlarında meydana gelen zararların tazmini konusunu gündeme getirmiştir. Bu gelişmeler, zarar gören kişilerin sigorta şirketlerine yöneltebilecekleri taleplerin yanı sıra, meydana gelen zararlardan hukuken sorumlu tutulabilecek kişi ve kurumların belirlenmesi bakımından da önem taşımaktadır.
Sel ve su baskınları doğal olaylardan kaynaklanmakla birlikte, bunların yol açtığı zararların hukuki değerlendirmesi yalnızca meteorolojik koşullarla sınırlı değildir. Zararın meydana geldiği yer, olayın oluşum şekli, altyapının durumu, yapıların fiziki özellikleri, alınan önlemler ve ilgili kişi veya kurumların hukuki yükümlülükleri de sorumluluk değerlendirmesinde dikkate alınabilecek unsurlar arasındadır.
Bu çerçevede, sel ve su baskınlarından kaynaklanan zararların tazmini bakımından sigorta hukuku, özel hukuk ve idare hukuku kapsamında farklı sorumluluk ve başvuru mekanizmaları gündeme gelebilmektedir.
1. Sigorta Sözleşmelerinden Kaynaklanan Talepler ve Sigortacının Halefiyeti İlkesi Uyarınca Taleplerin Sorumlu Üçüncü Kişilere Rücu Edilmesi
Sel ve su baskınları nedeniyle meydana gelen zararlar bakımından öncelikle, zararın ilgili sigorta poliçesi kapsamında teminat altına alınıp alınmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun ("TTK") 1409. maddesi uyarınca sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan sorumludur. Bu kapsamda konut, iş yeri ve kasko sigortaları bakımından sel ve su baskını zararlarının teminat kapsamında bulunup bulunmadığı; poliçenin içeriğine, teminat limitlerine, istisna ve muafiyet hükümlerine göre belirlenmektedir.
Ayrıca, TTK'nın 1472. maddesinde düzenlenen halefiyet ilkesi uyarınca sigortacı, sigorta tazminatını ödemesiyle birlikte, sigortalının zarardan sorumlu kişilere karşı sahip olduğu haklara, ödediği tazminat tutarı ölçüsünde halef olmaktadır. Bu çerçevede, sigorta şirketlerinin, sigortalılarına yaptıkları tazminat ödemeleri bakımından, zararın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunan üçüncü kişilere rücu etmeleri gündeme gelebilecektir. Bu kapsamda, özellikle altyapı yetersizlikleri, dere yataklarının bakım ve ıslahına ilişkin eksiklikler veya belediyeler ile İSKİ gibi kamu idarelerinin hizmet kusurlarından kaynaklanan zararlar yönünden, ilgili idarelerin sorumluluğunun tespit edilmesi halinde, sigorta şirketlerinin ödedikleri tazminat tutarlarını rücu yoluyla söz konusu idarelerden tahsil etmeye yönelik hukuki yollara başvurmaları mümkün olabilecektir.
Bu nedenle sel ve su baskınlarına ilişkin zararlar, hem zarar görenlerin sigorta şirketlerine yöneltebilecekleri tazminat talepleri hem de sigorta şirketlerinin olası sorumlulara karşı ileri sürebilecekleri rücu talepleri bakımından değerlendirmeye konu olabilecektir. Sigorta poliçelerinde yer alan zarar ihbar sürelerinin ayrıca dikkate alınması tarafımızca ayrıca önerilmektedir.
2. Kamu İdarelerinin Olası Sorumluluğu
Sel ve su baskınlarından kaynaklanan zararların kamu hizmetlerinin yürütülmesiyle bağlantılı olması halinde, ilgili kamu idarelerinin hukuki sorumluluğu da gündeme gelebilmektedir.
Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Bu kapsamda, kamu hizmetinin kuruluşunda, düzenlenmesinde veya işleyişinde mevcut olabilecek eksiklikler, somut olayın özelliklerine göre hizmet kusuru çerçevesinde incelenebilmektedir.
Özellikle yağmur suyu tahliye sistemleri, kanalizasyon altyapısı, dere yatakları, taşkın önleme tedbirleri, yollar ve alt geçitlere ilişkin bakım, denetim ve işletme faaliyetleri, zararın oluşumuyla bağlantılı olmaları halinde değerlendirme konusu olabilir.
Bununla birlikte, sel veya su baskınının meydana gelmiş olması tek başına ilgili kamu idaresinin sorumluluğunu doğurmamaktadır. Sorumluluğun belirlenmesinde, idarenin görev ve yetki alanı, olayın öngörülebilirliği, alınması gereken önlemler ve zarar ile idari faaliyet arasındaki illiyet bağı birlikte değerlendirilmelidir.
Somut olayın özelliklerine bağlı olarak, idarenin kusursuz sorumluluğuna ilişkin ilkelerin uygulanabilirliği de ayrıca incelenebilir.
Öte yandan sel ve su baskınlarından kaynaklanan zararlar nedeniyle ilgili kamu idarelerine karşı açılacak tam yargı davaları, öncelikle idari eylem veya işlemler nedeniyle doğrudan zarara uğrayan gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılabilecektir. Bununla birlikte, zararların sigorta teminatı kapsamında karşılanması halinde, TTK m. 1472. maddesinde düzenlenen halefiyet ilkesi uyarınca, sigorta şirketleri de ödedikleri tazminat tutarıyla sınırlı olmak üzere sigortalılarının zarardan sorumlu idarelere karşı sahip oldukları talep ve dava haklarına halef olabilecektir. Bu doğrultuda, sigorta şirketlerinin ilgili kamu idarelerine karşı rücuen tazminat talebinde bulunmaları ve uyuşmazlığın niteliğine göre idari yargıda tam yargı davası açmaları mümkün olabilecektir. Dolayısıyla, doğrudan zarar gören kişiler karşılanmayan zararları bakımından, sigorta şirketleri ise yaptıkları tazminat ödemeleri ölçüsünde ilgili idarelerin sorumluluğuna başvurabilecektir.
3. Özel Hukuk Kişilerinin Olası Sorumluluğu
Sel ve su baskınlarından kaynaklanan zararların meydana gelmesinde ve/veya ağırlaşmasında özel hukuk kişilerinin eylem ihmallerinin ya da sorumluluk alanlarında bulunan yapı ve tesislerin etkili olması halinde, özellikle taşınmaz maliklerinin, yapı ve inşaat faaliyetlerini yürüten yüklenicilerin, altyapı ve drenaj sistemlerinin yapım, bakım veya işletiminden sorumlu özel hukuk kişilerinin yahut komşu taşınmazlarda gerçekleştirdikleri müdahalelerle suyun doğal akışını değiştiren kişilerin hukuki sorumluluğu gündeme gelebilecektir.
Bu kapsamda, söz konusu kişilere karşı ileri sürülebilecek tazminat talepleri, somut olayın özelliklerine ve taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine göre haksız fiil, yapı malikinin sorumluluğu veya sözleşmeden doğan sorumluluk hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilecektir.
3.1. Haksız Fiil Sorumluluğu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun ("TBK") 49. maddesi uyarınca, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Bu çerçevede, özel hukuk kişilerinin gerçekleştirdiği faaliyetlerin veya gerekli tedbirleri almamalarının sel ve su baskınlarından doğan zararlarla bağlantılı olması halinde haksız fiil sorumluluğu gündeme gelebilir.
Örneğin bir inşaat faaliyetinin çevredeki su akışını etkilemesi, mevcut drenaj sistemlerine müdahale edilmesi veya bir taşınmazdaki su tahliye düzeninin komşu taşınmazlara zarar verecek şekilde değiştirilmesi gibi durumlar, somut koşullara göre bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak haksız fiil sorumluluğunun doğabilmesi için hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve uygun illiyet bağı gibi unsurların varlığının ortaya konulması gerekmektedir.
3.2. Yapı Malikinin Sorumluluğu
Sel ve su baskınları nedeniyle meydana gelen zararlar bakımından önem taşıyabilecek bir diğer düzenleme de, TBK'nın 69. maddesinde yer alan yapı malikinin sorumluluğudur.
Söz konusu hüküm uyarınca, bir binanın veya diğer yapı eserlerinin maliki, bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zararları gidermekle yükümlüdür. Bu doğrultuda, bir binanın drenaj veya yağmur suyu tahliye sistemindeki yapım bozuklukları ya da bakım eksiklikleri nedeniyle çevredeki taşınmazlarda veya üçüncü kişilerin malvarlığında zarar meydana gelmesi halinde, yapı malikinin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Yapı malikinin sorumluluğu, kusurun varlığının aranmadığı bir sorumluluk türü olmakla birlikte, zararın yapımdaki bozukluk veya bakımdaki eksiklikten kaynaklanması ve gerekli illiyet bağının bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla her su baskınının yapı malikinin sorumluluğuna yol açacağı sonucuna varılması mümkün değildir. İlgili yapının özellikleri, zararın oluşum mekanizması ve su baskınına neden olan etkenler ayrıca incelenmelidir.
3.3. Yüklenicilerin, İşletmecilerin ve Diğer Sözleşme Taraflarının Sorumluluğu
Sel ve su baskınları nedeniyle meydana gelen zararlar, taraflar arasında mevcut sözleşmesel ilişkiler bakımından da sorumluluk doğurabilecek nitelikte olabilir. Özellikle yapıların inşası, altyapı tesislerinin kurulması, su yalıtımı, drenaj sistemlerinin projelendirilmesi veya bakım ve onarım hizmetlerinin yürütülmesiyle ilgili sözleşmeler kapsamında üstlenilen yükümlülüklerin gereği gibi yerine getirilip getirilmediği önem taşıyabilir. Bu kapsamda, bir yüklenicinin veya hizmet sağlayıcının sözleşmeden doğan edimlerini gereği gibi ifa etmemesi ile meydana gelen zarar arasında hukuken gerekli bağlantının bulunması halinde, TBK'nın 112. maddesi ve ilgili diğer hükümler çerçevesinde tazminat sorumluluğu değerlendirilebilir.
Bununla birlikte, sözleşmesel sorumluluğun ileri sürülebilmesi bakımından taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, üstlenilen yükümlülüklerin kapsamı ve zararın bu yükümlülüklerle bağlantısı önem taşımaktadır.
3.4. Site ve Bina Yönetimleri Bakımından Değerlendirme
Sel ve su baskınlarının apartman, site veya toplu yapıların ortak alanlarında meydana gelmesi halinde, kat malikleri ile bina veya site yönetimlerinin hukuki yükümlülükleri de gündeme gelebilir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 35. maddesinde, ana taşınmazın korunması, bakımı ve onarımı için gerekli tedbirlerin alınması, yöneticinin görevleri arasında düzenlenmiştir. Bu çerçevede otoparklar, bodrum katları, ortak kullanım alanları ve su tahliye tesislerinde meydana gelen zararlar bakımından, ilgili alanların bakım ve işletmesine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği değerlendirilebilir. Ancak bir apartman veya sitede su baskını meydana gelmesi, yönetimin veya kat maliklerinin her durumda tazminat sorumluluğunun bulunduğu anlamına gelmemektedir. Sorumluluğun kime yöneltilebileceği; esasen ortak alanın niteliği, yönetim planı, ilgili yükümlülükler, zararın oluşum nedeni ve uygulanacak hukuki hükümler çerçevesinde belirlenmelidir.
3.5. Sigorta Şirketlerinin Özel Hukuk Kişilerine Yöneltebileceği Rücu Talepleri
Sigorta şirketleri tarafından sel ve su baskınları nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri sonrasında, özel hukuk kişilerinin olası sorumlulukları halefiyete dayalı rücu taleplerinin de konusunu oluşturabilir. Bu kapsamda sigorta şirketi, sigortalısına yaptığı ödeme ölçüsünde ve sigortalının sahip olduğu haklarla sınırlı olarak, zarardan hukuken sorumlu olan yapı malikine, yükleniciye, işletmeciye veya diğer kişilere başvurabilir.
Ancak sigortacının tazminat ödemiş olması tek başına üçüncü kişinin sorumluluğunu ortaya koymaz. Rücu talebinin hukuki dayanağı ile bu dayanağın gerektirdiği sorumluluk koşullarının somut olay bakımından değerlendirilmesi gerekir. Bu yönüyle, sel ve su baskınlarından kaynaklanan uyuşmazlıklar, zarar gören kişiler ile sigorta şirketleri arasındaki sigorta sözleşmesi ilişkisinin ötesinde, farklı özel hukuk kişileri arasında da tazminat ve rücu taleplerinin ileri sürülmesine neden olabilecektir.
4. Mücbir Sebep ve İlliyet Bağının Sorumluluğa Etkisi
Sel ve su baskınlarından kaynaklanan uyuşmazlıklarda önem taşıyan konulardan biri de yoğun yağışın mücbir sebep olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceğidir.
Her şiddetli yağış veya sel olayı, hukuki açıdan kendiliğinden mücbir sebep teşkil etmemektedir. Olayın olağanüstü niteliği, öngörülebilirliği, önlenebilirliği ve ileri sürülen sorumlulukla bağlantısı, mücbir sebep değerlendirmesinde dikkate alınabilecek hususlardır. Özellikle ilgili bölgede daha önce benzer olayların yaşanıp yaşanmadığı, taşkın riskinin bilinirliği, alınabilecek makul tedbirlerin bulunup bulunmadığı ve zararın meydana gelmesinde başka etkenlerin rol oynayıp oynamadığı önem taşıyabilir.
Dolayısıyla bir sel olayının doğal afet niteliği taşıması, kamu idarelerinin veya özel hukuk kişilerinin sorumluluğunu her durumda ortadan kaldırmayacağı gibi, bu kişilerin mutlaka sorumlu tutulacağı anlamına da gelmemektedir. Mücbir sebebin ve illiyet bağının sorumluluğa etkisi, her bir sorumluluk rejiminin özellikleri ve somut olayın koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
5. Zararın Tespiti ve Hukuki Başvuru Süreçleri
Sel ve su baskınlarından kaynaklanan tazminat taleplerinde zararın kapsamının ve oluşum nedeninin belirlenmesi, hukuki değerlendirme bakımından önem taşımaktadır. Bu kapsamda hasar tespit tutanakları, ekspertiz raporları, fotoğraf ve video kayıtları, meteorolojik veriler, ilgili kurumların kayıtları ve teknik incelemeler, somut olayın özelliklerine göre dikkate alınabilecek deliller arasındadır. Özellikle zarar ile sorumluluk isnat edilen kişi veya kurumun eylemi, ihmali ya da sorumluluk alanındaki yapı veya tesis arasında hukuken gerekli nedensellik bağının bulunup bulunmadığının belirlenmesi önem arz etmektedir.
Ayrıca taleplerin sigorta sözleşmesine, özel hukuk sorumluluğuna veya idarenin sorumluluğuna dayanmasına göre başvuru yolları ve süreler farklılık gösterebilmektedir. İdari eylemlerden kaynaklandığı ileri sürülen zararlar bakımından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesinde düzenlenen idareye başvuru usulü ve süreleri dikkate alınmalıdır. Sigorta sözleşmelerinden ve özel hukuk ilişkilerinden doğan taleplerde ise ilgili zamanaşımı ve usul hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle, zararın tespiti ile hukuki başvuru süreçlerinin olayın özelliklerine ve uygulanacak sorumluluk rejimine uygun biçimde yürütülmesi önem taşımaktadır.
6. Sonuç ve Değerlendirme
İstanbul'da meydana gelen sel ve su baskınları, ortaya çıkan maddi zararların hangi kişi veya kurumlar tarafından karşılanacağına ilişkin hukuki meseleleri gündeme getirmiştir.
Söz konusu zararların tazmini bakımından sigorta poliçelerinin kapsamı, kamu idarelerinin olası sorumluluğu ve özel hukuk kişilerinin hukuki yükümlülükleri farklı yönlerden değerlendirilmesi gereken hususlardır.
Özellikle yağmur suyu tahliye sistemleri ve altyapı hizmetleriyle bağlantılı idari faaliyetlerin yanı sıra, yapıların inşası, bakımı, işletilmesi ve yönetimiyle ilgili özel hukuk ilişkileri de zararın meydana geliş şekline göre önem kazanabilmektedir.
Sigorta şirketlerinin gerçekleştirdikleri tazminat ödemeleri sonrasında sorumlu olabilecek kişilere karşı ileri sürebilecekleri halefiyete dayalı talepler ise bu hukuki ilişkilerin bir diğer boyutunu oluşturmaktadır.
Bununla birlikte, sel ve su baskınından kaynaklanan zararların varlığı, tek başına belirli bir kişi veya kurumun sorumluluğunu ortaya koymamaktadır. Sorumluluğun hukuki dayanağı, zararın oluşumunda etkili olan koşullar, illiyet bağı ve mücbir sebebin olası etkisi her somut olay bakımından ayrıca incelenmelidir.
Bu çerçevede, sel ve su baskınları sonrasında gündeme gelen tazminat ve rücu taleplerinin değerlendirilmesinde, ilgili teknik veriler ile uygulanabilecek hukuki sorumluluk rejimlerinin birlikte ele alınması hangi kurum ve kişilere karşı hangi talepler başvurulması veya dava açılması konularının bilirkişiler ve hukukçular ile müzakere edilerek yol haritası benimsenmesi önem arz etmektedir.
Yayınlara dön