Selen İBRAHİMOĞLU GÜREŞ Avukat / Yönetici Ortak
Ömer KÜÇÜKORDU Avukat
[email protected]
27 Ocak 2026
A-
A+
Dijitalleşme ile birlikte kişisel verilerin dolaşım hızı, erişilebilirliği ve yeniden üretilebilirliği benzeri görülmemiş ölçüde artmıştır. Bu dönüşüm, bir yandan bireylerin bilgiye erişimini ve iletişim özgürlüğünü genişletirken, diğer yandan özellikle kadınlar açısından yeni ve daha karmaşık şiddet biçimlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Dijital şiddet, yalnızca çevrim içi platformlarda gerçekleşen bir taciz faaliyeti değildir; aksine fiziksel, psikolojik, ekonomik ve sosyal şiddet biçimlerini birbirine bağlayan, hatta çoğu zaman bu şiddet türlerinin başlangıç noktası hâline gelen çok katmanlı bir olgudur. Kadınların dijital ortamlarda karşılaştığı saldırılar, kişisel verilerinin hukuka aykırı biçimde elde edilmesi, manipülasyon amaçlı kullanılması veya geniş kitlelere yayılması sonucunda yaşam hakkına kadar uzanan riskler yaratabilmektedir.
Bu nedenle dijital şiddetin kadınlar üzerindeki etkilerini yalnızca bireysel mağduriyetler olarak değerlendirmek yetersizdir; söz konusu etkiler, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çevrim içi kültür, teknoloji şirketlerinin veri politikaları, devlet kurumlarının veri güvenliği uygulamaları ve uluslararası düzenlemelerin etkinliği gibi çok boyutlu yapısal faktörlerle iç içe geçmiştir. Dünya genelinde yaşanan büyük ölçekli veri sızıntıları, manipülatif teknolojiler ve sistematik dijital taciz vakaları, dijital şiddetin hem küresel bir sorun olduğunu hem de kadınları orantısız biçimde etkilediğini açık biçimde göstermektedir.
Türkiye’de de son yıllarda sosyal medya ifşa hesapları, kamu kurumlarında yetkisiz veri erişimi, rızaya aykırı görüntü paylaşımı ve dijital takip vakaları, kadınların kişisel verilerinin ne derece korunmasız olduğunu ve dijital şiddetin fiziksel şiddetle nasıl iç içe geçtiğini gözler önüne sermektedir. Uluslararası örneklerde olduğu gibi, Türkiye’deki vakalar da dijital veri güvenliği ile kadınların yaşam hakkı arasında doğrudan ve güçlü bir bağlantı bulunduğunu kanıtlamaktadır.
Bu bölümde hem küresel hem ulusal ölçekte yaşanan somut olaylar üzerinden dijital şiddetin kadınlar üzerindeki etkileri incelenecek; kişisel verilerin kötüye kullanılmasının yarattığı çok boyutlu riskler görünür kılınacaktır.
2015 yılında “Impact Team” adıyla bilinen bir hacker grubu, evli bireylere ve ilişki arayan kullanıcılara hizmet veren Ashley Madison platformuna yönelik büyük ölçekli bir siber saldırı gerçekleştirerek yaklaşık 32 milyon kullanıcının kişisel verilerini kamuya sızdırdı. Ele geçirilen veriler arasında kullanıcıların isimleri, e-posta adresleri, konum bilgileri, kredi kartı kayıtları, IP verileri, platformdaki mesajlaşma içerikleri ve profil bilgileri bulunuyordu. Bu veri seti yalnızca platform kullanıcılarının dijital mahremiyetini ihlal etmekle kalmamış; kullanıcıların özel yaşamlarına dair en mahrem bilgilerin küresel ölçekte dolaşıma girmesine yol açarak geniş çaplı sosyal, psikolojik ve hukuki etkiler yaratmıştır. Sızıntının ardından dünya genelinde iş kayıpları, boşanmalar, intihar vakaları ve ciddi toplumsal baskı süreçleri yaşanmıştır.
Ashley Madison vakasının kadınlar açısından özgül önemi, sızıntının ortaya çıkardığı toplumsal cinsiyet temelli sonuçlardır. Kadın kullanıcıların kimlik, iletişim ve ödeme bilgilerinin ifşa edilmesi, onları yalnızca çevrim içi tacize değil, aynı zamanda fiziksel şiddet mağduru olmasına yol açmıştır. Toplumsal cinsiyet normlarının kadınlar üzerindeki baskısı nedeniyle, aynı verilerin ifşası erkeklere kıyasla kadınlarda çok daha ağır toplumsal ve psikolojik sonuçlara yol açmıştır.
Sızdırılan veriler arasında yer alan özel yazışmalar ve profil içerikleri, kadınların utanç, tehdit, şantaj ve itibar kaybı riskiyle karşılaşmasına sebep olmuş; bu durum dijital şiddetin mahremiyet temelli bir silah olarak kullanılabileceğinin çarpıcı bir göstergesine dönüşmüştür. Bazı kadın kullanıcılar, ifşa sonrası fiziksel olarak takip edilme, adres bilgilerinin kötüye kullanılması ve aile içi baskıların yoğunlaşması gibi somut güvenlik tehditleriyle karşılaşmıştır. Özellikle muhafazakâr veya ataerkil toplumsal bağlamlarda yaşayan kadınlar, erkek kullanıcılara kıyasla çok daha yüksek derecede sosyal yaptırımlara maruz kalmıştır.
Ashley Madison vakası, dijital veri sızıntılarının yalnızca bir “teknolojik kriz” değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştiren sistemik bir şiddet biçimi olduğunu göstermektedir. Sızdırılan verilerin niteliği ve bu verilerin kadınların yaşamındaki etkisi, dijital ortamda işlenen ihlallerin fiziksel ve sosyal şiddet biçimleriyle nasıl iç içe geçebileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu vaka, kişisel verilerin korunmasının kadınlar açısından neden hayati bir güvenlik meselesi olduğunu küresel ölçekte görünür kılmıştır.
2018 yılında patlak veren Cambridge Analytica skandalı, modern veri ekonomisinin gölge yönünü ve kişisel verilerin manipülatif amaçlarla kullanılmasının demokrasi, insan hakları ve toplumsal güvenlik üzerindeki yıkıcı etkilerini tüm dünyaya gösteren bir dönüm noktası olmuştur. Skandalın merkezinde, Facebook kullanıcılarına ait milyonlarca verinin — kişilik analizlerinden beğeni geçmişlerine, sosyal ağ ilişkilerinden siyasi tercihlere kadar geniş bir yelpazede — rıza dışında toplanarak politik kampanyalarda hedefleme amacıyla kullanılması yer almaktadır. Bu manipülatif veri kullanımı, yalnızca bireylerin mahremiyetini ihlal etmekle kalmamış; aynı zamanda seçim süreçlerini, kamuoyu algısını ve siyasal katılımı etkileyerek veri temelli psikolojik operasyonların olası boyutlarını görünür kılmıştır.
Ancak Cambridge Analytica vakasının kadınlar açısından özgün önemi, veri istismarının toplumsal cinsiyet boyutunu açık biçimde ortaya koymasıdır. Skandalın ardından yapılan incelemeler, platformdan yasa dışı şekilde elde edilen verilerin yalnızca siyasi davranışları manipüle etmek için değil, aynı zamanda kadın gazetecilere, kadın siyasetçilere, aktivistlere ve feminist örgüt temsilcilerine yönelik organize çevrim içi saldırıları yoğunlaştırmak için de kullanıldığını göstermektedir. Bu kişiler, toplumsal cinsiyet temelli nefret söylemi ve dijital şiddetin hedefi hâline getirilmiştir.
Cambridge Analytica skandalı, veri manipülasyonunun kadınlar üzerindeki etkilerinin yalnızca mahremiyet ihlalinden ibaret olmadığını, aksine politik, sosyal ve toplumsal baskı mekanizmalarının dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden üretilebildiğini göstermektedir. Veri istismarı, kadın gazetecileri susturmak için bir araç hâline gelebilmekte, kadın siyasetçilerin itibarı hedef alınarak kamuoyu önündeki pozisyonları zayıflatılmakta ve feminist hareketlere yönelik dijital nefret kampanyaları kolaylaştırılmaktadır.
Bu örnek, kişisel verilerin kötüye kullanımının nasıl bir dijital şiddet, politik kontrol ve toplumsal cinsiyet temelli baskı aracına dönüşebileceğini çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Cambridge Analytica olayı, kadınların dijital ortamlardaki varlığının ve ifade özgürlüğünün ne kadar kırılgan olduğunu, veri güvenliğinin ise yalnızca teknik bir mesele değil, aynı zamanda bir demokrasi ve eşitlik meselesi olduğunu göstermesi açısından kritik önemdedir.
Yapay zekâ temelli görüntü ve ses manipülasyon tekniklerinin gelişmesiyle ortaya çıkan deepfake teknolojisi, son yıllarda dijital şiddetin en yıkıcı biçimlerinden biri hâline gelmiştir. Deepfake içeriklerin üretimi her ne kadar yaratıcı veya eğlence amaçlı kullanım alanlarına sahip olsa da gerçek hayatta bu teknoloji en çok kadınları hedef alan cinsel içerikli manipülasyonlarda kullanılmaktadır. Çeşitli uluslararası raporlar ve akademik çalışmalar, internette yayımlanan deepfake pornografik içeriklerin yüzde 90’dan fazlasının kadınları hedef aldığını ortaya koymaktadır. Bu istatistik, teknolojinin kullanımında belirgin bir toplumsal cinsiyet yanlılığı olduğunu ve kadın bedeninin dijital manipülasyon yoluyla yeniden sömürüye açık hâle getirildiğini göstermektedir.
Deepfake teknolojisinin kadınlar üzerindeki etkisi yalnızca bir mahremiyet ihlali olarak değerlendirilemez; aksine, cinsiyete dayalı şiddetin dijitalleşmiş bir biçimi, kadınların psikolojik, sosyal ve mesleki yaşamını doğrudan tehdit eden bir saldırı türüdür. Deepfake içerikler çoğu zaman kadını küçük düşürmeyi, itibarsızlaştırmayı, susturmayı veya belirli bir alandan uzaklaştırmayı amaçlayan araçlar olarak kullanılmaktadır. Bu yönüyle teknoloji, ataerkil kontrol mekanizmalarının dijital alanda yeniden üretilmesini sağlayan bir güç enstrümanına dönüşmektedir.
Deepfake içerikler, kadınların cinsel kimliklerini sömürerek onları susturmayı, kontrol altına almayı veya sosyal yaşamdan geri çekilmeye zorlamayı amaçlayan stratejik saldırı biçimlerine dönüşmüştür. Bu durum, dijital teknolojilerin kadınlar için yalnızca fırsatlar sunmakla kalmadığını, aynı zamanda hâlihazırdaki eşitsizlikleri daha görünmez ve etkili biçimde yeniden üretebilecek güçlü bir saldırı mekanizmasına dönüşebildiğini göstermektedir.
2020–2022 yılları arasında Türkiye’de sosyal medya platformlarında art arda açılan “ifşa hesapları”, dijital şiddetin yeni ve tehlikeli bir formunun görünür hâle gelmesine yol açmıştır. Bu hesaplarda kadınların rızaları dışında çekilmiş veya rızaya dayalı olsa dahi paylaşılması kesinlikle uygun olmayan özel görüntüleri anonim biçimde yayımlanmış; kimi zaman isim, okul, şehir bilgileri, hatta sosyal medya hesapları gibi kişisel bilgiler de paylaşılmıştır. Bu durum, kadınların hem dijital mahremiyetinin hem de kişisel güvenliğinin sistematik bir şekilde ihlal edilmesi anlamına gelmektedir.
İfşa hesapları genellikle kapalı mesajlaşma gruplarının, forum kültürünün ve saldırgan dayanışmanın bir ürünü olarak ortaya çıkmış; bu platformlar, kadın bedenini teşhir eden ve cinsel içerikli malzemeye dönüştüren bir dijital şiddet ekonomisi yaratmıştır. Bu tür hesaplar, paylaşılan içeriklerin hızla yayılmasına, kopyalanmasına ve başka hesaplara aktarılmasına olanak tanıdığı için, kadınların içerikleri kaldırma şansı büyük ölçüde ortadan kalkmaktadır. Böylelikle zarar yalnızca ilk paylaşımla sınırlı kalmayıp, sürekli yeniden üretilerek kadınların hayatlarında kalıcı travmalara yol açmaktadır.
Bu ifşa hesaplarında paylaşılan içerikler sonucunda kadınların yaşadığı mağduriyetler, Türkiye basınına ve sosyal medya aktivizm alanlarına çok sayıda örnekle yansımıştır. Bazı kadınların bu süreç nedeniyle okullarını bırakmak zorunda kaldığı, sosyal çevrelerinde yoğun baskı ve dışlanmaya maruz kaldığı, hatta eğitim hayatlarına ara verdikleri bilinmektedir. Aynı şekilde, özel sektör ve hizmet sektöründe çalışan kadınların işlerinden çıkarıldıkları veya çalışma ortamlarında mobbing yaşadıkları rapor edilmiştir. İfşa içerikleri ailelere ulaştığında ise birçok kadın aile içi baskı, psikolojik şiddet, fiziksel şiddet ve tehdit ile karşı karşıya kalmış; bazı vakalarda kadınların can güvenliği sağlamak amacıyla şehir değiştirdikleri basına yansımıştır.
Bu vakalar, rızaya aykırı görüntü paylaşımının yalnızca bireysel bir mahremiyet ihlali olmadığını, aksine toplumsal cinsiyet temelli dijital şiddetin bir biçimi olduğunu açık şekilde ortaya koymaktadır. Kadınların özel hayatlarına ilişkin görsellerin ifşası, ataerkil toplum düzeninde kadınların cinselliğinin kontrol edilmesi gerektiği yönündeki yaygın normlarla birleştiğinde, mağdur kadın üzerinde ağır bir sosyal, psikolojik ve ekonomik baskı yaratmaktadır. Bu nedenle ifşa hesapları, kadınların dijital alanda var olma, ifade özgürlüğü kullanma ve sosyal yaşamlarını sürdürme kapasitesini doğrudan tehdit eden bir güç aracına dönüşmektedir.
Kamu kurumlarının sahip olduğu veri tabanları vatandaşların en hassas kişisel bilgilerini barındırmaktadır. Bu nedenle kamu görevlilerinin bu sistemlere erişimi sıkı kurallara tabidir ve yalnızca görev gereği kullanılabilir. Ancak Türkiye’de son yıllarda yürütülen çeşitli soruşturmalar, bazı kamu görevlilerinin bu yetkilerini kötüye kullanarak kadınların adres, telefon ve nüfus bilgilerine hukuka aykırı biçimde eriştiklerini ortaya koymuştur. Bu tür ihlaller, sıradan bir veri güvenliği sorunu olmanın ötesine geçerek, kadınların fiziksel güvenliğini doğrudan tehlikeye atan kritik bir şiddet riskine dönüşmektedir.
Yetkisiz erişim vakalarının büyük bölümünde fail, mağdurun eski eşi, sevgilisi ya da boşanma aşamasındaki partneridir. Failin kendi bağlantıları aracılığıyla — polis, nüfus memuru, asker, belediye çalışanı gibi kamu görevlileri — mağdurun yerleşim adresine ulaşması güvenliklerinin ihlal edilmesine yol açmaktadır. Bu durum, devlet korumasının en güçlü olması gereken bir aşamada bile kadınların şiddete karşı savunmasız bırakıldığını göstermektedir.
Bu vakalarda kadınların yaşadığı mağduriyetler son derece ağırdır. Bazı kadınların sığınma evlerinde kaldıkları adreslerin ifşa olması, koruma altındaki konumlarının saldırgan tarafından öğrenilmesini sağlamış ve failin yeniden fiziksel şiddet uygulamasına kapı aralamıştır. Sığınma evleri, şiddet döngüsünden kaçan kadınlar için güvenli alanlar olarak düzenlenmişken, kamu görevlilerinin suistimali nedeniyle bu mekânların gizliliğinin bozulması, yaşam hakkının doğrudan ihlal edilmesi anlamına gelmektedir.
Toplumsal cinsiyet perspektifinden bakıldığında, bu tür olaylar devletin kadınları koruma yükümlülüğü ile veri güvenliği arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir. Devlet sistemleri aracılığıyla gerçekleşen ihlaller, kadınların hem devlete olan güvenini zedelemekte hem de koruma kararlarının etkinliğini azaltarak şiddetin yeniden üretilmesine zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle kamu verilerine yetkisiz erişimin önlenmesi, yalnızca teknik bir veri koruma meselesi değil; kadınların yaşam hakkının korunması, şiddetin önlenmesi ve devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmesi açısından temel bir gerekliliktir.
Kadın sağlığına yönelik mobil uygulamalar—örneğin adet döngüsü takip uygulamaları, gebelik planlama uygulamaları, doğurganlık izleme sistemleri veya hormonal sağlık analiz araçları—yüksek hassasiyet taşıyan, biyolojik ve kişisel bilgileri işlemeleri nedeniyle veri sızıntılarının en riskli olduğu alanlardan birini oluşturmaktadır. Bu uygulamalar çoğu zaman kadınların en mahrem bilgilerine erişmekte; adet tarihleri, cinsel ilişki sıklığı, doğurganlık dönemleri, sağlık şikâyetleri, hormonal durumlar, gebelik belirtileri ve hatta ruh hâli gibi son derece kişisel verileri depolamaktadır. Bu nedenle bu verilerin güvenli şekilde işlenmesi yalnızca bir gizlilik yükümlülüğü değil, aynı zamanda kadınların fiziksel ve psikolojik bütünlüğünü doğrudan etkileyen bir güvenlik meselesidir.
Hem KVKK hem de GDPR kapsamında sağlık verileri “özel nitelikli kişisel veri” olarak tanımlanmakta ve en yüksek koruma rejimine tabi tutulmaktadır. Buna rağmen, uluslararası araştırmalar birçok kadın sağlığı uygulamasının bu standartlara uymadığını, verileri üçüncü taraf reklam şirketleri, analitik firmaları veya sosyal medya platformlarıyla rızasız şekilde paylaştığını göstermektedir. 2019’da Amerikan Federal Ticaret Komisyonu’nun yürüttüğü incelemede bazı adet döngüsü uygulamalarının kullanıcı verilerini Facebook ile izinsiz paylaştığı tespit edilmiştir. Avrupa’da da GDPR ihlalleri nedeniyle çeşitli kadın sağlığı uygulamalarına soruşturmalar açılmıştır.
Bu verilerin kötüye kullanım potansiyeli, kadınlar açısından yalnızca reklam amaçlı profil çıkarımında bulunulmasından ibaret değildir. Örneğin saldırgan bir partner, kadının adet döngüsü üzerinden cinsel baskı uygulayabilir, doğurganlık verilerini manipülasyon amacıyla kullanabilir veya kadının psikolojik durumuna dair bilgi elde ederek kontrol mekanizmalarını güçlendirebilir. Bu durum, dijital alanda başlayan bir mahremiyet ihlalinin fiziksel, ekonomik ve psikolojik şiddete dönüşmesine zemin hazırlamaktadır.
Uluslararası örnekler, kişisel verilerin manipülasyonunun kadınları susturmak, itibarsızlaştırmak, kamusal görünürlüklerini azaltmak ve politik süreçlerden uzaklaştırmak gibi yapısal amaçlarla kullanılabildiğini açıkça ortaya koymaktadır. Tüm bu analizler, dijital şiddetle mücadelede yalnızca bireysel farkındalığın değil, hukuki düzenlemelerin, kurumsal denetimlerin, platform politikalarının ve toplumsal cinsiyet duyarlı veri koruma yaklaşımlarının birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir. Dijital şiddet, ancak KVKK’nın etkin uygulanması, TCK kapsamındaki dijital suçların caydırıcı şekilde soruşturulması, teknoloji şirketlerinin veri politikalarının sıkı biçimde denetlenmesi ve kadınların dijital haklarının güçlendirilmesiyle önlenebilir.
Sonuç olarak, dijital çağda kişisel veri güvenliği, kadınlar için yalnızca bir mahremiyet meselesi değil; yaşam, özgürlük, güvenlik ve eşitlik haklarını doğrudan ilgilendiren bir insan hakları sorunudur. Bu nedenle dijital şiddetle mücadele, kadınların hem çevrim içi hem de fiziksel dünyada şiddetten arınmış bir yaşam sürebilmeleri için vazgeçilmez bir toplumsal ve hukuki zorunluluktur.
Yayınlara dön