Selen İBRAHİMOĞLU GÜREŞ Avukat / Yönetici Ortak
Ömer KÜÇÜKORDU Avukat
[email protected]
28 Ocak 2026
A-
A+
Dijitalleşmenin yaşamın tüm alanlarına nüfuz etmesi, kişisel verilerin ekonomik, politik ve toplumsal açıdan stratejik bir değere dönüşmesine yol açmıştır. Bu verilerin hukuka aykırı elde edilmesi, işlenmesi veya paylaşılması yalnızca soyut bir “gizlilik ihlali” değil, aynı zamanda temel insan haklarının doğrudan ihlali anlamına gelmektedir. Kadınlar açısından bu riskler daha derin ve çok boyutludur; zira toplumsal cinsiyet eşitsizliği, dijital alanda maruz kalınan tehlikeleri katlayıcı bir etki yaratmaktadır. Özellikle konum verisi, özel görüntüler, kimlik bilgileri veya iletişim bilgilerinin kötüye kullanımı, kadınların fiziksel güvenliğini doğrudan tehdit eden sonuçlara yol açabilmektedir.
Türkiye’de kişisel verilerin korunmasına ilişkin normatif temel düzenleme 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’dur (“KVKK”). KVKK, bireylerin kişisel verilerinin işlenmesi sürecinde temel haklarının korunmasını, veri sorumlularının hesap verebilirliğini ve hukuka uygun veri işleme rejiminin tesis edilmesini amaçlar. Ancak teorik düzeyde herkesi eşit koruyan bu çerçeve, kadınlar söz konusu olduğunda daha özel ve kapsayıcı bir yoruma ihtiyaç duyduğu kanaatindeyiz.
Serimizin ilk iki yazısında da vurgulandığı üzere, kadınlara yönelik dijital şiddet ile fiziksel şiddet arasında güçlü ve süreklilik arz eden bir ilişki bulunmaktadır. Dijital mecralarda başlayan kontrol, tehdit, izleme, rızaya aykırı görüntü paylaşımı veya kişisel verilerin kötüye kullanılması gibi eylemler, çoğu zaman yalnızca çevrimiçi ortamla sınırlı kalmamakta; aksine fiziksel şiddetin zeminini hazırlayan, onu besleyen ve şiddet döngüsünü sürdürülebilir kılan bir nitelik taşımaktadır. Bu nedenle dijital şiddet, geleneksel şiddet türlerinden bağımsız bir olgu değil; kadına yönelik şiddetin farklı kanallarda tezahür eden birbirini tamamlayıcı bir boyutu olarak değerlendirilmelidir. Özellikle partner şiddeti vakalarında dijital araçlar, failin mağdura erişimini kolaylaştırmakta, güç asimetrisini derinleştirmekte ve kontrol mekanizmalarını görünmez fakat etkili hâle getirmektedir.
KVKK’nın 4. maddesinde yer alan hukuka uygunluk, doğruluk, belirlilik, amaçla sınırlılık, veri minimizasyonu ve gerekli süre kadar muhafaza ilkeleri, veri koruma rejiminin omurgasını oluşturmaktadır. Bu ilkeler yalnızca teknik bir düzenleme niteliğinde değildir; özellikle kadınların dijital güvenliğini doğrudan etkileyen koruyucu mekanizmalardır.
Amaçla sınırlılık ilkesinin ihlali, bir mobil uygulamanın, hizmetin gerektirmediği hâlde kullanıcının konum bilgilerini sürekli olarak toplaması ve işlemesiyle somutlaşabilir. Bu tür bir ihlal, özellikle kadınlar açısından kritik sonuçlar doğurur; zira konum bilgisinin kötü niyetli kişiler tarafından ele geçirilmesi, kadının fiziksel olarak takip edilmesini, yaşam alanının tespit edilmesini ve saldırganın mağdura erişim imkânı elde etmesini kolaylaştırır.
Veri minimizasyonu ilkesine aykırı uygulamalar, şirketlerin, platformların veya uygulamaların hizmet sunumu için gerekli olandan çok daha fazla veri talep etmeleri ve bu verileri saklamaları sonucunda, olası bir veri sızıntısında mağduriyetin boyutunun katlanarak artmasına neden olur. Kadınlara ait özel bilgiler, iletişim verileri, fotoğraflar veya sosyal çevre bilgileri bu tür ihlallerde saldırganların eline geçtiğinde, kadının hem çevrim içi hem de çevrim dışı güvenliği ciddi biçimde tehdit altına girer. Veri minimizasyonu ilkesinin değeri bu noktada, kadınların maruz kalabileceği şiddetin kapsamını doğrudan belirleyen bir koruma mekanizması olarak ortaya çıkar.
Bu ilkelerin kadınlar açısından taşıdığı temel önem, dijital ortamdaki verilerin yalnızca bir “bilgi kaydı” olmaktan çok daha fazlasını ifade etmesinden kaynaklanmaktadır. Kişisel veriler, kötü niyetli kişiler tarafından kolaylıkla şiddet aracı, kontrol mekanizması veya manipülasyon unsuru hâline getirilebilmekte; böylece dijital alanda başlayan ihlaller, fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddetin zeminini oluşturmaktadır. Dolayısıyla KVKK’nın temel ilkeleri, kadınların dijital güvenliğinin korunmasında yalnızca hukuki bir çerçeve değil, aynı zamanda yaşam hakkının ve bütüncül güvenlik anlayışının tamamlayıcı bir parçası niteliğindedir.
KVKK’nın en kritik hükümlerinden biri olan veri güvenliğinin sağlanmasına ilişkin yükümlülük, özellikle kadınların dijital ortamda korunması bakımından hayati bir işlev üstlenmektedir. Kanun, veri sorumlularına bireyin temel hak ve özgürlüklerini korumaya yönelik oldukça kapsamlı bir sorumluluk rejimi öngörür. Bu çerçevede veri sorumluları:
ile yükümlüdür.
Bu yükümlülüklerin ihlali, kadınlar açısından yalnızca teorik bir gizlilik problemi olarak değil; doğrudan fiziksel, psikolojik ve sosyal güvenliği etkileyen somut bir risk olarak karşımıza çıkar. Zira kadınların kişisel verilerinin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi hâlinde karşılaşılan sonuçlar çoğu zaman geri döndürülemez niteliktedir. En sık rastlanan riskler arasında:
yer almaktadır.
Bu nedenle veri güvenliği ihlalleri, kadınlar açısından salt kişisel verilerin korunmaması problemi olmaktan çok daha ileride, potansiyel bir şiddet eyleminin hazırlayıcı basamağı olarak değerlendirilmelidir. Veri sorumlularının ihmal, dikkatsizlik veya yetersiz önlem alma yoluyla bu sürece dolaylı biçimde katkı sağlamaları, yalnızca hukuki sorumluluk doğurmakla kalmaz; aynı zamanda etik, toplumsal ve insan hakları bağlamında ağır sonuçlar yaratır. Dijital alan ile fiziksel yaşam arasındaki sınırın giderek silikleştiği günümüzde, veri güvenliğinin sağlanması, kadınların yaşam hakkı ve güvenlik hakkı ile doğrudan ilişkilidir.
Veri ihlallerinin geciktirilerek veya eksik biçimde bildirilmesi, özellikle kadınlar açısından hayati nitelikte güvenlik riskleri doğurabilir. Çünkü kadın, kişisel verilerinin ne zaman, nasıl ve kimlerin eline geçtiğini bilmediği sürece, kendisini korumaya yönelik fiziksel, dijital ve hukuki önlemleri zamanında alamaz; acil durum mekanizmalarını devreye sokma, güvenli alan değiştirme veya sosyal çevresinden destek isteme imkânı ortadan kalkar. Gecikmiş bildirim, mağdurun risk değerlendirmesi yapmasını da engelleyerek failin daha uzun süre boyunca kadına zarar verme olasılığını artırır.
Uluslararası düzenlemeler de bu duruma özel önem atfetmektedir: Örneğin kişisel verilerin korunması hukuku bakımından Avrupa Birliği’nde uygulanan Genel Veri Koruma Tüzüğü (“GDPR”), KVKK’ya paralel olarak, veri ihlallerinin “ilgili kişilerin hak ve özgürlüklerini riske atması hâlinde” 72 saat içinde bildirilmesini zorunlu kılar; çünkü zamanında bilgilendirme, mağdurun kendini koruma kapasitesinin en kritik unsurudur. CEDAW Komitesi de paralel şekilde dijital şiddetin kadınlara yönelik şiddeti derinleştirdiğini ve devletlerin kadınları zamanında bilgilendirme yükümlülüğünü taşıdığını vurgulamaktadır. Bu çerçevede geç veya eksik bildirim, kadının yaşam hakkını, güvenlik hakkını ve özel hayatın gizliliğini doğrudan tehlikeye atan bir ihmal niteliği taşır.
Dolayısıyla veri ihlali bildirim yükümlülüğünün eksiksiz ve gecikmeksizin yerine getirilmesi, kadınlar için yalnızca bir “bilgi edinme hakkı” değil; aynı zamanda şiddetin önlenmesi, fiziksel güvenliğin sağlanması ve insan haklarının korunması açısından vazgeçilmez bir unsurdur.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (“TCK”), dijital şiddetin farklı görünümlerini ayrı suç tipleri altında düzenleyerek kadına yönelik dijital saldırıların cezalandırılmasını mümkün kılan normatif bir çerçeve sunmaktadır. Dijital araçların şiddetin bir aracı olarak kullanılabilmesi, özellikle kadınların özel hayatına, bedensel dokunulmazlığına, kişisel verilerine, hatta fiziksel güvenliğine doğrudan tehdit oluşturduğundan, TCK hükümleri kadınların dijital alanda korunmasında kritik bir hukuki güvenlik mekanizması niteliği taşır.
Kadınların dijital ortamda en sık maruz kaldığı eylemlerden biri, rızaları dışında özel görüntülerinin, yazışmalarının, kişisel kayıtlarının ya da özel yaşamlarına ilişkin verilerinin elde edilmesi, işlenmesi veya paylaşılmasıdır. TCK’nın 134. maddesi bu eylemleri “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçu kapsamında düzenler ve fiilin niteliğine göre değişen derecelerde hapis cezası öngörür. Bu düzenleme, dijital çağda şiddetin niteliğinin dönüşmesiyle birlikte kadınların özel hayatının korunmasını ceza hukuku kapsamında güvence altına alan temel maddelerden biridir.
Bu suç tipi, uluslararası düzenlemelerde yer alan dijital şiddet ve özel hayatın korunmasına ilişkin hükümlerle önemli ölçüde örtüşmektedir:
Bu bağlamda TCK 134, hem ulusal hukuk düzeni içinde hem de uluslararası insan hakları normları ve dijital şiddetle mücadele standartları çerçevesinde kadınların korunmasına hizmet eden temel maddelerden biri olarak konumlanmaktadır.
Kadınların kişisel verilerinin rızaları dışında kaydedilmesi, ele geçirilmesi veya üçüncü kişilere aktarılması, dijital şiddetin altyapısını oluşturan en tehlikeli eylemlerden biridir. Bu tür ihlaller, sadece mahremiyetin zarar görmesi sonucunu doğurmaz; aynı zamanda saldırganların kadın üzerinde güç kurmasını, kontrol sağlamasını ve şiddet uygulamasını kolaylaştıran bir zemin yaratır. TCK’nın 135 ve 136. maddeleri, kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesini bağımsız suç tipleri olarak düzenleyerek bu eylemleri cezai yaptırıma bağlamaktadır.
TCK 135–136 kapsamına giren suç fiilleri:
Bu suç tipleri, kişisel verilerin kadınlara yönelik şiddetin dijital biçimlerinde nasıl bir araç olarak kullanılabildiğini ortaya koymaktadır
2022 yılında yürürlüğe giren Israrlı Takip Suçu, Türk hukukunda özellikle kadınların maruz kaldığı kontrol, baskı, tehdit ve takip davranışlarını ilk kez bağımsız bir suç tipi olarak tanımlaması bakımından büyük önem taşır. TCK 123/A, kişinin huzur ve sükûnunu bozmayı amaçlayan veya korku ve kaygı yaratacak şekilde ısrarla takip edilmesini cezalandırarak hem dijital hem fiziksel alanlarda mağdurun korunmasını hedeflemektedir.
Israrlı takip, çoğu zaman yalnızca rahatsız edici bir davranış olarak algılansa da aslında kadınların güvenliği açısından ciddi riskler barındıran bir şiddetin erken evresi niteliğindedir. Bu suç tipinin Türk hukukuna dahil edilmesi, özellikle partner şiddetinin başlangıç aşamalarının fark edilmesi ve müdahale edilmesi açısından kritik bir önlem oluşturur. Kadınların günlük yaşamını kısıtlayan, hareket özgürlüğünü daraltan ve sürekli izleniyor olma duygusunu pekiştiren bu davranışlar, psikolojik şiddetin de temel bileşenleri arasında yer alır.
Dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte ısrarlı takip eylemleri çevrim içi platformlara taşınmış, görünürlüğü azalmış fakat etkisi artmıştır. Kadının dijital izlerinin takip edilmesi, sosyal medya hesaplarının sürekli gözetlenmesi, konum bilgilerinin öğrenilmesine yönelik girişimler, sahte profiller üzerinden iletişim kurulması ya da tehdit içerikli mesajların sistematik biçimde iletilmesi, dijital ısrarlı takibin tipik örnekleri olarak kabul edilmektedir. Ayrıca GPS veya casus yazılımlar kullanılarak kadının hareketlerinin izlenmesi, flört uygulamalarında sahte kimliklerle yaklaşılması gibi eylemler, dijital araçların şiddet döngüsündeki rolünü açıkça göstermektedir.
Uluslararası hukuk da ısrarlı takibi kadınlara yönelik şiddetin önemli bir boyutu olarak değerlendirmektedir. CEDAW Komitesi, dijital takip ve gözetimin kadınların yaşam hakkı, güvenlik hakkı ve özel hayatının korunması üzerinde ciddi tehditler oluşturduğunu vurgulamakta; devletleri dijital şiddetin görünmez biçimlerini tespit etmeye ve mağdurları zamanında korumaya çağırmaktadır. Bu çerçevede TCK 123/A, uluslararası standartlarla uyumlu bir şekilde kadınların dijital ve fiziksel güvenliğini birlikte koruyan bütüncül bir ceza hukuku yaklaşımı sunar.
Tüm bu değerlendirmeler ışığında, kadınların dijital güvenliğinin sağlanması; yalnızca hukuki düzenlemelerin varlığıyla değil, bu düzenlemelerin etkin, bütünlüklü ve toplumsal cinsiyet duyarlı bir biçimde uygulanmasıyla mümkün olabilir. Devlet kurumlarına, dijital platformlara, teknoloji şirketlerine ve topluma bu noktada önemli sorumluluklar düşmektedir. Kadınların dijital dünyada maruz kaldığı şiddet biçimleri ancak teknik tedbirler, hukuki yaptırımlar, toplumsal farkındalık ve güçlendirme politikalarının birlikte işletildiği bir yaklaşım ile önlenebilir.
Sonuç olarak, kişisel verilerin korunması ve dijital şiddetle mücadele politikaları, kadınların yalnızca dijital ortamlarda değil, yaşamın tüm alanlarında özgür, güvenli ve eşit bir şekilde var olabilmelerinin temel koşullarından biridir. Bu nedenle KVKK ve TCK hükümlerinin toplumsal cinsiyet perspektifiyle ele alınması hem hukuki hem toplumsal açıdan zorunlu bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır.
Yayınlara dön